Ortaylı'nın Hatay'ı

Tarihçi, Prof. Dr. İlber Ortaylı'nın, geçenlerde, konusu "Hatay tarihi" diye belirlenen konuşmasını dinledim. Bu yıl 5.sinin düzenlendiği, İskenderun-Arsuz'daki merhum Dr. Füsun Sayek etkinlikleri çerçevesinde.

Prof. Dr. İskender Sayek'in eşi adına her yıl gelenek haline getirdiği etkinlikten bu köşede daha önce bahsetmiştim. Bugün Sayın Ortaylı'ya döneceğim.

1.5 saati aşan konuşma, 'İskender Sayek Evi'nin mütevazı bahçesinde yapıldı. Hava hafif esintili, ortam iç açıcı, ağaçlıklı, çiçekli, samimi ve iç içeydi. Mekân, seçkin izleyicilerce tıka-basa doldurulmuştu. Herkes, herkesçe bilinen ünlü tarihçimizi dinlemeye gelmişti.

Hoca'yı bizlere İskender Bey takdim etti. 50 yıla yakın arkadaşlık, karşılıklı yad ile teyit edildi.

Derken konuşmaya geçildi. Karşımızda bir derya vardı. Konudan konuya geçiyor, geçmişi zihinlere adeta nakşeyliyordu.

Eğitimci, Hatay tarihi uzmanı, yazar Mehmet Mursaloğlu'yla yan yana idik. Pür dikkat, sabırla sözün Hatay'a gelmesini beklemekteydik. Çünkü vakit giderek daralıyor, Hoca Hatay'a ve tarihine bir türlü dönmüyordu. Biliyordum ki gelenler, bilge'den Hatay'ı dinlemek istiyordu. Bir ara eğildim sevgili Mursaloğlu'nun kulağına. Yavaştan:

- Hoca galiba konuyu dağıttı; bu arada da Hatay'ı sanki unuttu, dedim.

Gülümsedi, evet anlamında başını salladı.

Benzer endişeyi İskender Bey de duyuyor olmalıydı ki, arada Hatay lafı ediyor,  'sadet' uyarıları yapıyordu. ( belki de bana öyle gibi geldi…) Örneğin, Büyük İskender'i kastederek "Adaşımın hoşgörüsünden de bahseder misiniz?" dediğinde, "Ne hoşgörüsü; İskender'de hoşgörü var mıydı ki?" cevabını verdi. Konuşması genelde esprili, yumuşak tonlu, sohbet edalıydı. Dinleniyordu.      

Son 10-15 dakikaya girdiğimizde değerli Ortaylı, şurasından burasından Hatay'a nihayet girdi. Ona göre Hatay değil de Antakya, binlerce yıllık geçmişinde çok sayıda uygarlığa başkentlik etmişti. Detayıyla anlatmak uzun sürerdi.

İskenderun'u ise hiç mi hiç sevmiyordu. Sinekle sıcağın olduğu yerde yaşanır mıydı?..

O nedenle Hatay'dan (Antakya demeliydi…) İskenderun'a gidenlere, 'Cehenneme, cehenneme!' diye lâf atıp, gülünürdü.

Hatay yerine Antakya demeliydiniz, burada galiba bir yanılgı oldu, dediğimde yanıtı:

- Evet, haklısınız, fakat ben Hatay ismiyle kelimesini de sevmem! oldu.

Hoca'nın kafasıyla gönlü belli ki Hatay değil; Antakya'yla doluydu.

Gerçi Antakya'ya Hatay diyen salt kendisi de değildi; Nail Güreli, M. Ali Kuseyri, kimi akademisyenler, gazeteciler ve özbeöz bu ilin aydınları bile aynı yanlışın içindelerdi…

Antakya vurgusu

14 Ağustos günlü Milliyet'in manşetinde bir duyuru vardı: İlber Ortaylı'nın "Antakya ayıbı, Hatay'daki büyük görgüsüzlük" başlıklı yazısı Pazar ekinde diye. Yazısında, Füsun Sayek etkinliğini anlattıktan sonra Antakya Nüfus Müdürlüğü'nü eleştiriyordu:

"Şimdi ise şehrin adı nüfus hüviyet kağıtlarında sessiz sedasız yeni bir uygulamayla sadece "merkez" olarak yazılmaktadır. 5 bin yıllık Antakya isminin silinmeye çalışılması sözde milliyetçi bir idari tedbirden çok bir görgüsüzlüktür…"

Antakya doğumluların nüfus kimliğine Antakya yerine merkez yazılması, kanımca ne çok vahim bir yanlış ne de Antakya ismini unutturma niyetlidir. Ancak, İskenderun, Reyhanlı, Samandağı gibi Antakya yazılması hem usulden hem de yerinde olurdu.

Sayın Ortaylı'yla buluşmak bendenizi mutlu etti. Kendisine de, bizlere böyle bir değeri dinletme olanağı sağlayan İskender Bey'e de teşekkür ederim.