AHî

            "Hatay Esnaf ve Sanatkârlar Odası Birliği (HOSEB) Başkanı A.Kadir Toksöz, Antakya ile İskenderun’da yaptığı açıklamalarında 13-19 Ekim 2008’in “Ahîlik Haftası” olarak kutlanacağını bildirmiş. Hafta içinde yapılacak etkinliklerin yanında Hatay esnafı, yüzde 10-20 arasında indirim uygulayacakmış. Kutlama gelenek haline getirilerek her yıl aynı tarihlerde yinelenecekmiş.

            Ne denli heyecan, coşku ve sevinç duyduğumu bilemezsiniz. HOSEB yönetimini, tamamen Türk’e özgü bir geleneği yeniden ihya ettiği, günümüze de değerleriyle getirdiği için içten kutlarım.

             Ahîlik, değişik fakat özde Ahmed Yesevi, Şihabüddin Sührevi, Hacı Bektaş-i Veli öğretisine dayalı, ticarette ahlâkı, dürüstlüğü, yardımlaşma-dayanışmayı, özveriyi, irşadı, hoşgörüyü, bağışlamayı ve terbiyeyi esas alarak uygulayan tarikattır. Esnafın müşterisini siftah yapmayan komşusuna göndermesi, Ahilik erdem ve felsefesini özetleyen somut  örnektir.

            Kurucusu Ahî Evran ( 1171-1262) isimli Kayserili bir esnaftır. Moğollar’ın Kayseri’yi işgali sırasında kaçtığı Kırşehir’de vurulur. Türbesi bu şehirdedir.

            Ahîlik’i Anadolu’ya Selçuklular zamanında Türkmenler getirmiş, İslâmla da mecz olarak Doğu’dan Batı’ya yayılmıştır. Osmanlı Devlet’inin Söğüt’te temeli atılırken, kitleleri birleştiren Ahîlik olmuştur. Osmanlı, Ahî olan Osman Gazi ile zamanın saygın mutasavvıfı Ahî lideri Şeyh Edebali’nin önderliğinde, bu tarikatın temeli üzerine oturtulmuştur.

            Ahîlik halen çoğu yöre ve illerde yaşamaktadır. Örneğin Kayseri Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, 13 Ekim’de (bugün) başlayacak “Ahîlik Haftası” nedeniyle hayırsever hemşerileri rahmetli Kadir Has’ı “Yılın Ahîsi” seçmiştir. Gıyapta da Sayın Has’a “kaftan” giydirilecek.

*   *   *

            Hafta vesilesiyle 20 Nisan 1986’da İskenderun Körfez Gazetesi’nde yayımlanan “Haa” başlıklı yazımdan bir kesit sunuyorum özellikle Ahî yapılı izleyenlerime:

            “Yakın geçmişte tüm Anadolu’da, bugün ise kimi yöre ve kentlerimizde uygulanan Ahîlik’in, geçmişte sağlam törelerle manevî değerlere yer yer de olsa nasıl uyulduğunu göstermesi açısından; geçenlerde İzmir’de iken Denizlili dostlardan edindiğim bir şiiri sütunlarıma almadan edemeyeceğim:

            Besmele çek de gir çarşıya

            Selâmı da unutma ha…

            Kiloyu eksik çekme ha…

            Metreyi kısa tutma ha…

            Hakka hizmet eylemektir

            Halka hizmet eylemek

            İyi belle sen bu sözü

            Sakın yabana atma ha…

            Alış derken veriş derken

            Ölçü, tartı, satış derken

            Paraya, pula tapma ha…

            İnsanlığı unutma haa…

            Not: Denizli Kaleiçi çarşı esnafının hafta başı açılış duasıdır.

*   *   *

            Diyesim geliyor ki Sayın Kocabaş (Zamanın Belediye Başkanı) ile Sanayi Çarşısı esnafına:

            Sanayi Çarşısı’nın ana ve ara yolları şöyle bir güzel onarılıp asfaltlansa…

            Tüm dükkânlar sıvansa ve tek renk üzerine boyansa. Çarşı meydanının göbeğine de, Ahîlık’i ya da Ahî Evran’ı simgeleyen bir anıt oturtulsa…Ve kaidesine, benzeri mısralar kondurulsa…

            Nasıl olur dersiniz; haa?.."

            NOT:

1 - HOSEB Başkanı Sayın Toksöz, Ahilik Haftası'nın bu yıl Hatay'da 19-23 Eylül tarihlerinde kutlanacağını açıklamış. Tarih ve süre değişikliğinin nedenini nedense belirtmemiş.

2 - Ahi sözcüğü kimi dil ve tarih bilimcilerine göre, Arapça dost, kardeş anlamına gelen ahi'den, kimilerine göre ise akı sözcüğünün Anadolu şivesiyle ahı ya da ahi'ye dönüşmesinden kaynaklanıyor. Geçmişi XIII. yy.a dayanan, Yunus'un şiirlerine de giren ahilik; madde ile mânanın uyumlu birleşimi olarak tanımlanmaktadır.